هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
586
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
صد حيف كه گُل رُخان كفنپوش شدند * از خاطر يكدگر فراموش شدند آنان كه به صد زبان سخن گفتندى * آيا چه شنيدند كه خاموش شدند ؟ نزديكى آنجا ، عمارت نظاميّه « 1 » و خان [ ه ] هاى مرحوم مغفور نظام الملك « 2 » - طاب ثراه - بود . معزّى اليه از اعاظم رجال دولت [ و ] پسر مرحوم مغفور ميرزا آقا خان صدر اعظم ، صاحب سلسله و خانوادهء بزرگى است . او را شخص خوشاعتقاد و خوشطينت بهجا آوردم . روزى در بنده منزل ، از يك نفر [ از ] علماى تهران از مسئله جبر و تفويض سئوالى نمود و او نتوانست در بيان آن دست و پايى كند . نسخهء رسالهء حقيقة الامر داعى ، كه چندسال قبل در اين باب جمع و تأليف شده [ و ] حاضر بود ، نسخه را به ايشان دادم ، مطالعه فرمايند . نسخه را برده ، بعد از چند روز با كمال خوشحالى بنده منزل تشريف آورده ، گفتند كه براى تشكر [ از ] همان نسخه آمدهام . در اين مسئله بعض « شكوك » و « شبهاتى » كه [ در ] سابق داشتم ، بعد از مطالعهء اين رساله ، آن شبهات تماما رفع گرديد . و آن مرحوم كمال محبّت و لطف قلبى در حقّ داعى به هم رساندند . خداوند او را غريق رحمت خود فرمايد . چه خوب گفته قاآنى در مدح او و مرحوم والدش ، كه صدر اعظم بوده [ است ] : بيت صدر اعظم آفتاب است و نظام الملك ماه * آسمان اين دو نيز آستان « 3 » پادشاه
--> ( 1 ) . عمارت نظاميه و نقاشىهاى آن ، از آثار تاريخى عصر قاجار به شمار آمده و به شماره 261 مورخ 30 خردادماه 1315 ه . ش . در فهرست آثار ملى كشور ثبت شده است . ( 2 ) . ميرزا كاظم خان نورى پسر ميرزا آقا خان نورى صدر اعظم ، از رجال دوره قاجارى است كه در سال 1246 ه . ق . به دنيا آمد . در 1265 ه . ق . منصب استيفاء يافت و در 1268 ه . ق . در زمان نخستوزيرى پدرش لقب « نظام الملكى » گرفت و خواهر تنى ناصر الدين شاه را به عقد خود درآورد . در 1270 ه . ق . به نيابت صدارت و نيز به وزارت دفتر استيفا رسيد . پس از عزل پدرش از صدر اعظمى ، وى نيز از تمام سمتهايى كه داشت عزل گرديد و مدتى در تبعيد بود ، اما در 1288 ه . ق . دوباره روى كار آمد . در سال 1307 ه . ق . در 61 سالگى درگذشت . ( فرهنگ فارسى معين ، 6 / 5306 ) ( 3 ) . در حاشيه سمت راست آورده : « خاكپاى پادشاه » و سمت چپ « چيست خاكپاى شاه » .